Beste mensen,

Ik wil heel veel mensen bedanken voor hun steun en opoffering gedurende de afgelopen 14 jaar. Te veel mensen om hier nu op te noemen. Nogmaals. Mijn oprechte dank!

Ik sluit mij aan bij de woorden van Martin Luther King.

Ik weiger aan te nemen dat de mensheid zo tragisch gebonden is aan de sterrenloze middernacht van racisme en oorlog. Ik weiger aan te nemen dat het stralende ochtendgloren van vrede en broederschap nooit een realiteit kan worden.

Deze vrede en broederschap heb ik hier in Zonnebeke verbeeld en voor de eeuwigheid neergelegd.

In het jaar 2008 bracht mijn vriend Henk Claeys mij met Johan in contact. Johan vertelde mij met veel emotie het verhaal over de broers John en Jim Hunter. Net zoals iedereen die dit verhaal te horen kreeg was ook ik erg ontroerd. Ik zei hem dat er voor dit unieke verhaal een memoriaal gerealiseerd moest worden en dat ik dat voor hem wilde ontwerpen. En zo geschiedde.

Vooraleer ik het ontwerp van het memoriaal aanvatte schreef ik een fictieve brief aan Jim Hunter. Daarin geef ik Jim moed, troost en een hoopvolle voorspelling van de toekomst. De hoopvolle toekomst dat ooit kunstenaars een bijzonder memoriaal zullen realiseren om hem met zijn geliefde broer John terug te verenigen.

Nog voor ik het verhaal van John Hunter te horen kreeg was er Sören Hawkes, een in Ieper wonende Engels beeldend kunstenaar. Hij was de eerste kunstenaar die het tragische moment van het sterven van John in de armen van Jim in een tekening verbeelde. Sören zijn tekening is een stille uiting van zijn meeslepend verdriet bij het verlies van zijn jonge broer.

Ook mijn ontwerp voor dit memoriaal is ontstaan uit mijn verdriet voor het verlies van mijn enige zus. Een ontwerp dat ervoor zorgt dat mensen op een ingetogen manier tot bezinning kunnen komen. Om daarna terug de kracht te vinden om zich met elkaar te verzoenen en te verbinden. Hier op aarde en in de eeuwigheid.

Het is duidelijk. Het ontwerp voor het Brothers In Arms Memorial is ontstaan uit mijn overtuiging dat troostende en contemplatieve beeldende kunst en landschapskunst enkel kan ontstaan uit het persoonlijke ervaren verdriet of uit een heel diep empathisch vermogen van de kunstenaar hemzelf. Het memoriaal is hier de stille uiting van.

Toen ik van Johan de tekening van Sören Hawkes kreeg heb ik deze als een ‘beeltenis’ in mijn ontwerp geïntegreerd. Eerst bestond het ontwerp uit een tunnelgebouw. Later evolueerde het ontwerp tot wat het nu geworden is, waarbij in de toekomst de flankerende beukendreven een groene tunnel zullen vormen.

Het figuratieve beeld van de twee broers stel ik in het ontwerp visueel in verbinding met mijn ontworpen abstract beeld van de twee broers in de vorm van twee in elkaar verstrengelde ringen in de grote ‘Standing Stone’. De twee ringen symboliseren er de eeuwige vereniging van de twee broers.

Het figuratieve kunstwerk en het abstracte kunstwerk zijn van elkaar gescheiden door een heel lang troosteloos pad. Een lang arduinen pad in de vorm van een sokkel waar op de uiteinden zich de twee kunstwerken bevinden. Het 66 meter lange pad symboliseert het lange troosteloze pad dat Jim gedurende zijn hele leven bewandelde. Een troosteloos leven, waarin hij zijn geliefde broer John moest missen.

Opvallend zijn ook de twee lange treden die toegang verlenen aan de sokkel van het memoriaal. Ze liggen bewust los van de sokkel en vertonen aan de zijkanten gekloven Belgische blauwsteen. Daardoor verkrijgen ze als het ware het uitzicht van iets stoffelijks, een tapijt. Ze symboliseren rode tapijten die daar neergelegd zijn om met het grootste respect de lange sokkel te betreden. Daarmee wordt de bezoeker reeds in een ingetogen sfeer gebracht nog vooraleer hij de lange sokkel opstapt.

De minimalistische landschapskunst gecreëerd door de strakke vormgeving, het uniforme materiaalgebruik en de omkaderende uniforme aanplanting van beukendreven zorgt ervoor dat het prachtige bronzen beeldhouwwerk het museaal kader verkrijgt dat het verdient.

De twee flankerende beukendreven langs de lange arduinen sokkel zullen het memoriaal binnen vele jaren een kathedraaleffect geven. De stammen zullen er de zuilen van een kathedraal vormen. De kruinen de gewelven. Het groene kathedraaleffect zal het memoriaal de nodige geborgenheid bieden en een horizontaal spiritueel tunnel effect creëren tussen het figuratieve en het abstracte beeldhouwwerk. Tussen oorlog en vrede, tussen leven en dood en de uiteindelijke eeuwige vereniging. De kruinen van de flankerende schaduwrijke beukendreven zullen traag maar gestaag uitgroeien tot aan de rand van de lange arduinen sokkel. Daardoor zal er in de toekomst een lichtstraat boven de lange sokkel ontstaan waarlangs het licht zal binnen vallen. Door het neervallend licht op de lange sokkel zal de bezoeker er een bijzondere spirituele beleving kunnen ervaren doordat het memoriaal, als een ‘Axis Mundi’ zal fungeren. Een centrale lijn in het landschap, een ‘landmark’. Een heiligdom dat, naast het ‘horizontaal’ spiritueel tunnel effect tussen het figuratieve en het abstracte beeldhouwwerk, ook een ‘verticale’ spirituele verbinding tussen hemel en aarde zal symboliseren.

Het figuratieve beeld op het monument werd door de beroemde Australische beeldhouwer Louis Laumen als concept overgenomen. Hij heeft de tekening persoonlijk geïnterpreteerd en in een prachtige driedimensionale bronzen sculptuur gegoten. Het was de wens van Johan dat het beeldhouwwerk uit Australië afkomstig was. De origine van het beeldhouwwerk symboliseert daarmee de terugkeer van de twee Australische broers naar Zonnebeke om er op het memoriaal voor eeuwig verenigd te worden. De verfijnde detaillering van het figuratieve beeldhouwwerk vormt een interessant contrast met het minimalisme van de lange sokkel van het memoriaal en het abstracte beeldhouwwerk in de vorm van de twee bronzen ringen.

Ik vroeg letterkunstenares Stéphanie Busard om het memoriaal van letterkunst te voorzien. Heel bijzonder is haar ontwerp van het epigram met de tekst ‘Brothers In Arms’ van Mark Knopfler, leadsinger van Dire Straits. Dergelijk epigram is niet nieuw. We vinden het terug in elke grote periode doorheen de geschiedenis. Van de oudheid tot nu. De letters staan op een unieke wijze gegroepeerd. Ze verwijzen naar het gevoel van samenhorigheid, van broederlijkheid, dat uitstijgt boven het individu. Ze verwijzen naar het repetitieve van de ontelbare namen die op oorlogsgraven en monumenten zijn uitgehouwen. Stéphanie heeft de letters eigenhandig in de ‘Standing Stones’ gekapt. Het is eigen aan de Angelsaksische traditie dat songteksten en liederen worden doorgegeven. Steeds krijgen ze een eigen taal en vorm. Songteksten zijn plastische entiteiten, bedoeld om aan de volgende generaties door te geven.

Beste mensen,

De architect Adolf Loos zei ooit: ‘Slechts een heel klein deel van de architectuur behoort tot de kunst: het graf en het monument. Al het andere dat een functie vervult, moet worden uitgesloten van het domein van de kunst’

Dus kunnen we stellen dat het ‘Brothers In Arms Memorial’ tot de kunst behoort. Het is een ‘gesamtkunstwerk’ geworden. Een totaalkunstwerk waar mijn landschapskunst een prachtig internationaal huwelijk aangaat met de schone kunsten van de Engelse kunstenaars Sören Hawkes en Mark Knopfler, de Belgische kunstenares Stéphanie Busard en de Australische kunstenaar Louis Laumen. Het is voor mij een eer dat jullie prachtig werk in mijn ontwerp geïntegreerd is.

Beste mensen,

Het Brothers In Arms Memorial presenteert het ritueel van het herdenken op een wijze dat wij reeds lang vergeten zijn. Wat wij in onze hedendaagse profane of wereldlijke samenleving niet meer genoeg beseffen is dat het hier gaat over een diachronische nood. Een nooit verdwenen nood van de mens of beter gezegd van de mensheid naar plaatsen waar het ritueel kan plaatsvinden. Hier werd een heilige plaats neergelegd. Een heilige plaats voor iedereen die vrede en verbinding onder alle mensen wil uitdragen.

Toespraak op de inhuldiging van het ‘Brothers In Arms Memorial’, Andy Malengier, 25 september 2022

Bevindingen

Greetings Andy,

That was (is) an unforgettable experience and I was awe struck by the thought and complexity that you incorporated into the memorial. Everything is so coordinated and representative, yet also invokes a great sense of peace, such that it seems perfect. It gave me goosebumps and I must return to see it again. I have since looked at your website and you appear to have a knack of creating both open and closed spaces totally appropriate to the situation. I’m proud to have met you.

Anthony Attwood